Annotatsiya

Mazkur maqolada O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotning mazmun-mohiyati, uni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari hamda yashil energetikaning mamlakat iqtisodiyoti va ekologik barqarorligidagi o‘rni tahlil qilingan. Shuningdek, qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan samarali foydalanish, energiya samaradorligini oshirish va atrof-muhitni muhofaza qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlarning ahamiyati yoritilgan.

Kalit so‘zlar: yashil iqtisodiyot, yashil energetika, ekologiya, qayta tiklanuvchi energiya, quyosh energiyasi, shamol energiyasi, energiya samaradorligi, barqaror rivojlanish.

Kirish

Hozirgi davrda iqlim o‘zgarishi, tabiiy resurslarning kamayishi va ekologik muammolarning kuchayishi jahon hamjamiyati oldidagi eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Shu sababli ko‘plab davlatlar iqtisodiy rivojlanishning ekologik xavfsiz va resurslarni tejovchi modeliga – yashil iqtisodiyotga o‘tishni ustuvor vazifa sifatida belgilamoqda. Yashil iqtisodiyot iqtisodiy o‘sishni ta’minlash bilan birga tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, atrof-muhitni muhofaza qilish va aholining turmush sifatini oshirishga xizmat qiladi.

O‘zbekiston ham ushbu yo‘nalishda izchil islohotlarni amalga oshirib, qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, energiya samaradorligini oshirish va ekologik barqarorlikni ta’minlashga alohida e’tibor qaratmoqda. Bu esa mamlakatning uzoq muddatli iqtisodiy rivojlanishi va ekologik xavfsizligini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.

Yashil iqtisodiyotning mazmuni va ahamiyati

Yashil iqtisodiyot – bu tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, kam uglerodli ishlab chiqarishni rivojlantirish, chiqindilarni kamaytirish va qayta ishlash, ekologik xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan iqtisodiy modeldir. Uning asosiy maqsadi iqtisodiy o‘sish bilan ekologik barqarorlik o‘rtasidagi muvozanatni ta’minlashdan iborat.

Mazkur model quyidagi ustuvor yo‘nalishlarni qamrab oladi:

• energiya samaradorligini oshirish;
• qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish;
• tabiiy resurslardan oqilona foydalanish;
• ekologik toza texnologiyalarni joriy etish;
• chiqindilarni qayta ishlash tizimini rivojlantirish;
• issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirish.

Yashil iqtisodiyot nafaqat ekologik muammolarni kamaytiradi, balki iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish va investitsiyalarni jalb etishga ham xizmat qiladi.

O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotni rivojlantirish zarurati

Mamlakatimizda sanoat ishlab chiqarishining kengayishi, urbanizatsiya jarayonlari va energiyaga bo‘lgan talabning ortishi tabiiy resurslardan foydalanish hajmini oshirmoqda. Natijada atmosfera havosining ifloslanishi, suv resurslari tanqisligi va chiqindilar hajmining ortishi kabi ekologik muammolar yuzaga kelmoqda.

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda quyosh va shamol elektr stansiyalarini qurish, energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etish hamda ekologik toza transportni rivojlantirish bo‘yicha qator loyihalar amalga oshirilmoqda. Ushbu islohotlar energiya resurslaridan samarali foydalanish, iqtisodiyotning energiya sig‘imini kamaytirish va ekologik xavfsizlikni mustahkamlashga xizmat qilmoqda.

Yashil energetikaning iqtisodiy va ekologik ahamiyati

Yashil energetika qayta tiklanuvchi energiya manbalariga asoslangan bo‘lib, elektr energiyasini ishlab chiqarishda quyosh, shamol, gidroenergetika va biomassa kabi ekologik toza manbalardan foydalanishni nazarda tutadi.

O‘zbekiston geografik joylashuvi sababli quyosh energetikasini rivojlantirish uchun katta salohiyatga ega. Mamlakat hududida yiliga o‘rtacha 300 kundan ortiq quyoshli kunlar kuzatiladi. Bu esa quyosh elektr stansiyalarini qurish va ulardan samarali foydalanish imkonini beradi. Ayrim hududlarda shamol energetikasini rivojlantirish uchun ham qulay tabiiy sharoitlar mavjud.

Yashil energetikani rivojlantirish natijasida:

• tabiiy gaz va ko‘mir sarfi kamayadi;
• atmosfera havosiga chiqariladigan zararli gazlar hajmi qisqaradi;
• energiya xavfsizligi mustahkamlanadi;
• elektr energiyasi ishlab chiqarish barqarorlashadi;
• yangi ish o‘rinlari yaratiladi;
• xorijiy investitsiyalarni jalb etish imkoniyatlari kengayadi.

Bundan tashqari, qayta tiklanuvchi energiya manbalarining rivojlanishi elektr energiyasi ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish va energiya ta’minotining uzluksizligini ta’minlashga xizmat qiladi.

Ekologik muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari

Bugungi kunda O‘zbekistonda ekologik muammolar orasida Orol dengizi inqirozi, atmosfera havosining ifloslanishi, suv resurslari tanqisligi hamda yerlarning sho‘rlanishi alohida o‘rin egallaydi. Ayniqsa, Orol dengizining qurishi mintaqadagi ekologik vaziyatga salbiy ta’sir ko‘rsatib, aholi salomatligi va qishloq xo‘jaligiga jiddiy zarar yetkazmoqda.

Mazkur muammolarni hal etishda quyidagi choralar muhim ahamiyatga ega:

• qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan foydalanishni kengaytirish;
• energiya tejovchi texnologiyalarni joriy etish;
• chiqindilarni qayta ishlash tizimini rivojlantirish;
• suv resurslaridan tejamkor foydalanish;
• ko‘kalamzorlashtirish ishlarini kengaytirish;
• ekologik ta’lim va madaniyatni yuksaltirish.

Xulosa

Xulosa qilib aytganda, yashil iqtisodiyot O‘zbekistonning barqaror iqtisodiy rivojlanishi, ekologik xavfsizligi va aholi farovonligini ta’minlashning muhim omillaridan biridir. Qayta tiklanuvchi energiya manbalarini rivojlantirish, energiya samaradorligini oshirish va tabiiy resurslardan oqilona foydalanish orqali iqtisodiy o‘sish bilan ekologik muvozanatni ta’minlash mumkin.

Kelgusida yashil iqtisodiyot tamoyillarini barcha tarmoqlarda keng joriy etish, yashil energetika loyihalarini qo‘llab-quvvatlash va aholining ekologik madaniyatini yuksaltirish mamlakatning barqaror taraqqiyoti hamda kelajak avlodlar uchun sog‘lom ekologik muhitni ta’minlashga xizmat qiladi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1.    Vahobov A.V., Hojibakiyev Sh.X. Yashil iqtisodiyot. – Toshkent: Universitet, 2020.

2.    O‘zbekiston Respublikasining 2030-yilgacha yashil iqtisodiyotga o‘tish strategiyasiga oid normativ-huquqiy hujjatlar.

3.    O‘zbekiston Respublikasining ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish sohasiga oid qonun hujjatlari.

4.    Qayta tiklanuvchi energiya manbalari bo‘yicha ilmiy va uslubiy adabiyotlar.

Buxgalteriya va reja-moliya bo'limi bosh hisobchisi

Normurodov Akmal Soatmurodovich