+998 71 234 56 02

ОАВда нашр этилган мақолалар


Кадрлар малакаси масофавий таълим орқали ҳам оширилади

манбаа ЎзА

Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномасида замонавий, етук кадрларга бўлган эҳтиёжни қондириш, кадрлар малакасини ошириш тизимини такомиллаштиришга эътибор қаратилди.

Бунинг учун хорижий малака ошириш муассасалари фаолиятидаги илғор тажрибаларни ўрганиш, тизимдаги мавжуд муаммоларни аниқлаш ва уларни бартараф этиш йўлларини ишлаб чиқиш вазифаси қўйилди.

Шу мақсадда Юристлар малакасини ошириш марказида илғор тажрибаларни ўрганиб, уларни амалиётга жорий этиш устида иш олиб борилмоқда. Жойларда сайёр ўқув йиғинлари ва онлайн масофавий таълим жараёнларини ташкил этиш мақсадида марказнинг филиалларида аудиториялар ташкил этиш ва уларни моддий-техник жиҳатдан таъмирлаш устида иш олиб борилмоқда. Жаҳон амалиётида кенг қўлланилаётган бу усул вақт ва маблағни тежашда қўл келади.

Марказда 7 та ихтисослик йўналиши бўйича кадрлар доимий равишда ва 10 га яқин турли соҳалардаги ихтисослик йўналишлари бўйича кадрлар талаб ва таклифлар асосида малака ошириш курсларида ўқитилмоқда. Шу кунларда марказда ҳуқуқий соҳани ёритувчи журналистлар ҳам малака оширмоқда.

Малака оширишнинг замонавий, тезкор ва таъсирчан шакли ҳисобланган қисқа муддатли ва мавзули ўқув курслари жорий этилди. Таълим жараёнига етакчи олимлар ва мутахассислар, шунингдек, парламент аъзолари, Адлия вазирлиги, Конституциявий суд, Бош прокуратура, Республика суд экспертизаси маркази, Адвокатлар палатаси ва бошқа давлат органлари ҳамда жамоат бирлашмаларининг тажрибали амалиётчи ходимлари ҳам жалб этилмоқда.

Ҳуқуқшунос кадрларни тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш соҳасида халқаро ҳамкорлик ҳам ўрнатилган. Халқаро ҳамкорлар кўмагида профессор-ўқитувчиларимиз учун семинарлар, қисқа муддатли ўқув курслари ташкил этиб келинмоқда. Марказ АҚШ, Хитой, Германия, Франция, Венгрия, Словакия, Швеция, Польша, Испания, Португалия, Руминия ва бошқа давлатлардаги турдош ўқув муассасалари билан икки томонлама ҳамкорлик алоқалари олиб борилаётир.

Марказда ноширлик фаолияти яхши йўлга қўйилган. Кейинги уч йилнинг ўзида профессор-ўқитувчиларимиз томонидан “Инсон ҳуқуқлари”, “Одам савдосига қарши кураш соҳасидаги миллий ва халқаро ҳуқуқ нормалари”, “Инсон ҳуқуқлари таълимига оид БМТ ҳужжатлари”, “Адвокатлик фаолиятининг халқаро стандартлари” каби ўнлаб китоблар чоп этилди.

Келгусида илғор педагогик ва ахборот-коммуникация технологиялари жорий этилишини назарда тутадиган дарсликлар, ўқув қўлланмалари, ўқув-методик мажмуалар, шу жумладан, электрон дарсликлар, ўқув қўлланмалари, ўқув-методик мажмуаларни яратиш устида иш олиб борилмоқда.

__________________________________________________________________________________________________________________________

Конституция ва қонун устуворлигини таъминлашнинг долзарб масалалари

Президент Шавкат Мирзиёевнинг Конституциямиз қабул қилинганининг 27 йиллигига бағишланган тантанали маросимда сўзлаган нутқи кўлами ва долзарб вазифаларнинг белгилаб берилганлиги, айни вақтда уларнинг ечимлари кўрсатиб берилгани билан ажралиб туради.

Конституция фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари кафолатланган, мамлакатни дунёга танитадиган сиёсий харита, мустақилликни таъминлаб берган давлатнинг паспорти сифатида тан олинар экан, у доим ўзлигимизни кўрсатиб турадиган олий қонундир. Бу қонун давлат ва жамият учун ҳар доим устувор ҳисобланади.

Давлатимиз раҳбари ўз маърузасида “Соҳибқирон Амир Темур бобомизнинг “Давлат қонунлар асосида қурилмас экан, ундай салтанатнинг шукуҳи, қудрати ва таркиби йўқолади”, деган пурмаъно сўзларини бежизга эсламади.

Конституция ва қонун устуворлигини таъминлаш биз бунёд этаётган демократик ҳуқуқий давлатнинг бош мезони эканлиги алоҳида таъкидланишида катта маъно бор. Ҳақиқатан ҳам қонун устуворлиги таъминланган давлатда демократик қадриятлар қарор топади вамустаҳкам бошқарув амалда бўлади. Президентимиз ушбу тушунчаларга чуқур таъриф берар экан, “Қонун устуворлиги – бу давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари чиқараётган ҳужжатлар, мансабдор шахсларнинг хатти-ҳаракатлари фақат ва фақат Конституция ҳамда қонунларга мувофиқ бўлиши шарт, деганидир”, деб тўғри таъкидлади.

Давлатимиз раҳбари ушбу ғояларни ҳаётга тадбиқ этиш, давлат ва жамият ўртасида мувозанатни таъминлаш, бунча қонунчиликни янада мустаҳкамлаш муҳим аҳамиятга эга эканлигини жорий йилнинг 24 январь куни Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлисига йўллаган Мурожаатномасида алоҳида қайд этиб ўтди. Президентимиз Конституциямиз қабул қилинганлигининг 27 йиллиги муносабати билан сўзлаган нутқида ҳам, Мурожаатномада ҳам Конституция ва қонун устворлигини таъминлашга эришиш давлатимиз келажаги ва халқимизнинг келгуси истиқболини белгилаб беришини рўй-рост айтиб ўтди.

Бизнингча, қонун устуворлигини таъминлашга бир қатор муҳим тадбирларни амалга ошириш орқали эришиш мумкин.

Биринчидан, ҳар қандай қонун ҳужжати яратилишидан олдин мамлакатда амалга оширилаётган ислоҳотларнинг устувор йўналишлари чуқур англаб олиниши, давлат ва жамият тараққиёти ривожланиши йўлида қўйилган вазифалар идрок қилиниши ва мақсадлар аниқлаб олиниши лозим.

Иккинчидан, жамиятда тартибга солинмаган ижтимоий муносабатлар аниқланиши, фуқароларнинг муаммолари ўрганилиши, муҳокама ва мунозараларга сабаб бўлаётган турли қарашлар инобатга олиниши ҳамда илмий асосланиши керак.

Учинчидан, қонун ҳужжатлари фақат Конституцияда белгиланган нормалар, қоидалар, принциплар доирасида ишлаб чиқилиши ва қабул қилиниши, имкон қадар идоравий характердаги, ички меъёрий ҳужжатлар қабул қилишни кескин камайтириш, қонун ҳужжатларида инсон ҳуқуқ ва эркинликларини турлича талқин қилишга олиб келадаган ҳаволаки нормалар кириб қолишини олдини олиш,тўғридан-тўғри қўлланадиган қоидаларнинг яратилиши муҳим омиллардан саналади.

Тўртинчидан, яратилган қонун ҳужжатлари лойиҳалари кенг жамоатчилик муҳокамасига қўйилиши, фуқаролик жамияти институтлари, илмий доиралар ва мутахассисларнинг экспертлик кўригидан ўтказилиши, оммавий ахборот воситаларида кенг ёритилиши лозим.

Бешинчидан, ҳар қандай давлат ҳокимияти ва бошқаруви органларининг мақомини янада ойдинлаштириш, уларнинг фақат қонунчиликда белгиланган ваколатлари доирасига кирадиган масалалар бўйича қонун ҳужжатларини қабул қилишга эришиш мақсадга мувофиқ.

Олтинчидан, ҳар бир кишида норма ижодкорлиги қобилиятини ривожлантириш, фикрларни эркин баён қилиш муҳитини шакллантириш, ҳар қандай ғоя ва қарашларни ҳурмат қилиш, уни рағбатлантириш, илм-фан натижалари, олимларнинг илмий хулоса ва таклифларидан ўринли фойдаланиш, қонун ҳужжатларини яратишнинг институционал тизимини йўлга қўйиш лозим.

Еттинчидан, амалдаги қонунчиликни хатловдан ўтказиш, умумлаштириш, кодекслаштириштиришга кенг йўл бериш, қонунчилик жараёнини такомиллаштириш, қонун ҳужжатларини ижро қилиш механизмларини янада такомиллаштириш, қонун ҳужжатларини кенг жамоатчиликка ўз вақтида етказишда ахборот коммуникацияларидан кенг фойдаланиш, мансабдор шахсларнинг қонун ҳужжатларини шарҳлаш ва талқин қилиш қобилияти ва кўникмаларини ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратиш самара бериши мумкин.

Жамиятда Конституция ва қонун устуворлигини таъминлашнинг энг асосий шартларидан бири бу мансабдор шахсларнинг ҳуқуқий билимли бўлишидир. Уларнинг ҳуқуқий билими даражаси бир томондан қабул қилинадиган қонун ҳужжатларининг сифатига таъсир кўрсатса, иккинчи томондан қонун ҳужжатларининг ўз вақтида ва ишончли ижросини таъминлашга олиб келади.

Давлат органларида қонун ҳужжатлари лойиҳаларини ишлаб чиқиш билан боғлиқ жараёнларда очиқликни таъминлаш, лойиҳаларни кенг муҳокама қилиш, уни тегишли ҳуқуқий экспертизаларини ташкил этиш муҳим омиллардан саналади.

Президентимиз томонидан сўнгги пайтларда қабул қилинган қатор фармон ва қарорларда қонун устуворлигига эришишда мансабдор шахсларнинг бошқарув қобилиятини ривожлантириш, қўл остида ишлаётган ходимларнинг меҳнат ҳуқуқларига сўзсиз риоя этишлари, уларнинг шаъни ва қадр-қимматига путур етказмаслик, ходимларнинг ишчанлик қобилиятини ривожлантириш ва ҳар томонлама рағбатлантириш ҳақида раҳбарларнинг огоҳлантирилаётгани кактта самара бериши мумкин.

Бугунги кунда “давлат органлари ва мансабдор шахслар халқққа хизмат қилиши” асосий бошқарув принципига айлантирилаётган экан, қонун устворлигини таъминлашнинг асосий шартларидан бири - бу фуқаролар мурожаатларини ўз вақтида ва сифатли кўриб чиқиш бўлса, иккинчи томонидан мансабдор шахсларнинг хатти-ҳаракатлари устидан шикоят қилиш ва уларни кўриб чиқиш тартибларини такомиллаштиришга ҳам боғлиқ. Мансабдор шахсларнинг ўз хизмат вазифааларини нотўғри бажараши, ваколатидан четга чиқиши, масъулиятсизлиги, бюрократияга асосланиш, қоғозбозлик, мажлисбозлик каби замондан орқада қолган бошқарув принциплари қонун устворлигини таъминлашга салбий таъсир кўрсатадиган жиҳатлар ҳисобланади.

Президентимизнинг маърузасида кўтарилган “Конституция ва қонун устуворлигини таъминлаш” ғояси нафақат давлат бошқарувини тўғри ташкил этишга хизммат қилади, балки инсон ҳуқуқ ва эркинликларини амалда таъминлаш, одамларда келажакка ишонч ҳиссини кучайтириш, демократик қадриятларни кенг жорий этиш, давлат ва жамият бошварувида ҳар бир кишининг иштирокини таъминлаш, муаммолар ечимини кўрсатиб берадиган қонун ҳужжатларини қабул қилиш, мамлакатимиз зиммасига олган халқаро ҳуқуқий мажбариятларини виждонан бажариш, мамлакатимизнинг халқаро нуфузини янада оширишга хизмат қилади.

Инсон бахтли бўлиши, ўзини эркин ва озод ҳис қилиши, ҳаётидан рози бўлиши, ўзи ва фарзандларининг хавфсиз жамиятда яшаши кафолати айнан қонун устувор бўлган жойдагина таъминланишига шубҳа йўқ.

 

 

Бобоқул ТОШЕВ,
Юристлар малакасини ошириш маркази
кафдераси мудири, юридик фанлар доктори.

__________________________________________________________________________________________________________________________

Маърифат ва юксак маданият эгаси бўлиш ҳаётий эҳтиёжимизга айланиши зарур

манбаа ЎзА

 
Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг мурожаатномасида 2020 йилга яхши ниятлар билан “Илм, маърифат ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш йили”, деб ном беришни таклиф этилди. Бу халқимизнинг дилидаги таклиф бўлганлиги боис ҳам қўллаб-қувватланди.
 
Мурожаатномада Президентимиз “Нафақат ёшлар, балки бутун жамиятимиз аъзоларининг билими, савиясини ошириш учун, аввало, илм-маърифат, юксак маънавият керак. Илм йўқ жойда қолоқлик, жаҳолат ва албатта, тўғри йўлдан адашиш бўлади”, деган пурмаъно фикрни қайд этди.
 
Дарҳақиқат, қайсики миллат, қайсики халқ ўз озодлигини, эркинлигини қўлдан берган бўлса – бунга, энг аввало, илм-маърифатга, юксак маънавиятга эътиборсизлик сабаб бўлган.
 
Инсонлар онгидаги бойликка ҳирс қўйиш, уруғ-аймоқчилик, маҳаллийчилик ва миллатчилик кайфиятининг ўсиб бориши, давлат-жамият ва халқ тараққиёти, фаровонлигидан кўра шахсий манфаатларини устун қўйилиши ҳам пировард натижада таназзулга сабаб бўлган. Бундай кайфиятнинг шаклланишига эса, энг аввало, илмсизлик ва маърифатсизлик, маънавий бузуқлик йўл очади.
 
Шу нуқтаи назардан қараганда, Юртбошимизнинг юқорида билдирилган фикрлари ривожланган ҳуқуқий-демократик давлат, маърифатли жамият барпо этиш мақсадини кўзлаган давлатимиз, фаровон турмуш барпо этиб, ҳеч кимдан кам бўлмай яшаш ниятини мақсад этган халқимиз учун нақадар юксак аҳамиятга эга.
 
Юртбошимиз шарқ донишмандларининг ғояларига таяниб қайд этганларидек, “Энг катта бойлик – бу ақл-заковат ва илм.Энг катта мерос – бу яхши тарбия.Энг катта қашшоқлик – бу билимсизликдир!”.
 
Ҳақиқатдан, инсон тинимсиз ўқиш, изланиш амалий тажриба орттириш орқали юксалиб боради. Буюк ишларга, ихтироларга илм ва ақл-заковат орқали эришади.
 
Бунинг илдизи оилада бўлиб, яхши тарбия олган фарзанд улғаяр экан, одоб-аҳлоқи билан бошқаларга ўрнак бўлади. Натижада тарбия берган ота-онасига раҳмат олиб келади. Тарбияли инсон жамият ва давлат тараққиётига хизмат қилади.
 
Билимсизликнинг оқибати эса аянчли. Билимсиз кишининг нафақат ўзгаларга, балки ўзига ҳам фойдаси тегмайди. Бир ишни уддалай олмагач, жамиятнинг янгиланиш ва бунёдкорлик ишларига соя солади, тўсиқ бўлади. Билимсизлик оқибатида эътиборсизлик, лоқайдлик, масъулиятсизлик каби иллатлар урчийди. Шу боис, билимсизлик ўта қашшоқликдир.
 
Президентимиз таъбири билан айтганда, замонавий билимларни ўзлаштириш, чинакам маърифат ва юксак маданият эгаси бўлиш ҳаммамиз учун узлуксиз ҳаётий эҳтиёжга айланиши керак.
 
Худоёр Маматов,
юридик фанлари доктори, профессор

__________________________________________________________________________________________________________________________

Қонун устуворлиги ва адолат бош мезонимизга айланиши керак

манбаа ЎзА

Мурожаатнома Парламент олдида ўтган йилни сарҳисоб қилиб, босиб ўтилган йўлга сиёсий баҳо бериб, келаётган йилда давлатнинг олий ҳокимият органлари – қонун чиқарувчи, ижро этувчи ва суд ҳокимияти олдида турган долзарб вазифаларни ҳал этиш мақсадида устувор йўналишларни белгилайди ҳамда ислоҳотларга туртки бериш мақсадида ўзининг назарий, сиёсий ва ҳуқуқий қарашларини баён этади.

Президент Шавкат Мирзиёевнинг 2020 йилдаги Мурожаатномасида амалга оширилаётган ислоҳотлар бошқа омиллар билан бир қаторда қонун устуворлигини таъминлашга ҳам бевосита боғлиқ эканлигига алоҳида тўхталиб ўтди. Ҳақиқатан ҳам, қонун устуворлигини таъминлаш давлатчилик асосларини ривожлантириш ва ҳуқуқий тизимни мустаҳкамлашнинг энг асосий принципларидан ҳам ҳисобланади. Шу мақсадда жорий йилда ушбу соҳада қандай муҳим вазифалар олдимизда турганини давлат раҳбари бирма-бир кўрсатиб ўтди. Хусусан, суд мустақиллигини тўлиқ таъминлаш.

Маълумки, суднинг мустақиллиги бевосита қатъий, шижоатли, мустақил қарорлар қабул қила оладиган, қонунларни бир хилда қўллайдиган, инсонпарвар судьяларга боғлиқ. Ана шу мақсадда судьялик лавозимларига номзодларни тайёрлаш, судьялар ва судлар аппарати ходимларини қайта тайёрлаш, уларнинг малакасини оширишнинг янги тизими яратилгани катта воқеа бўлди. Президентимизнинг 2019 йил 6 январдаги “Судьялик лавозимларига номзодларни тайёрлаш, судьялар ва судлар аппарати ходимларини қайта тайёрлаш, уларнинг малакасини ошириш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-4096-сон қарорининг қабул қилиниши муҳим роль ўйнади. Бундай ҳаракатлар суд мустақиллигини таъминлаш учун қўйилган дастлабки қадамлардан биридир.

Суд ўз моҳиятига кўра суриштирув ва дастлабки терговда йўл қўйилган ёки процессуал ҳужжатларда қонунсиз мустаҳкамлаб қўйилган ҳар қандай ҳаракатга ҳуқуқий баҳо беради. Президентимиз шунинг учун ҳам “дастлабки терговда давом этиб келаётган қонун бузилиш ҳолатларини фақат ва фақат судларнинг ҳақиқий мустақиллигига эришиш орқали бартараф этиш мумкин”лигини алоҳида таъкидлаб ўтди.

Суднинг қонунда ва амалда мустақиллигининг таъминланиши инсон ҳуқуқ ва эркинликларининг ҳар қандай бузилишининг олдини олиши, тергов ҳаракатлари устидан суд назоратини ўрнатиш, тергов ҳаракатларининг ҳар қандай босқичида ҳам инсоннинг шахсий ҳуқуқларига риоя этиш, унга нисбатан ҳар қандай тазйиқларнинг олдини олиш, судда қонун билан белгилаб қўйилган ҳимоя воситаларидан эркин фойдаланиш имконини беради. Ана шундай саъйи-ҳаракатлар туфайли кейинги йилларда судлар томонидан фуқароларга нисбатан асоссиз қўйилган моддалар айбловдан чиқарилаётгани,ўзгартирилаётгани, ҳатто кўплаб оқлов ҳукмининг қўлланаётгани ислоҳотларимизнинг тўғри танланганидан далолат беради.

Хусусан, 2019 йилда 3 минг 81 нафар шахс суд залидан озод қилинган бўлса, 2 минг 623 нафар фуқарога асоссиз қўйилган моддалар айбловдан чиқарилган ва ўзгартирилган. Инсон ҳуқуқлари соҳасидаги бундай ижобий ишларни дунё ҳамжамияти, халқаро экспертлар ҳам эътироф этмоқда. Давлат раҳбарининг бундай натижаларга эришаётганимиз бевосита судьяларга ҳам боғлиқ бўйлаётгани, шунинг учун ҳам судьяларнинг жасорати ва қатъиятини бундан кейин ҳам доим қўллаб-қувватлашини очиқ баён этди.

Мурожаатномада Президент инсонларнинг бузилган ҳуқуқлари суд орқали тикланиши амалиётини ривожлантириш билан бирга, дастлабки терговда инсон ҳуқуқ ва эркинликлари бузилиши сабаблари ва оқибатларига жавоб бериш механизмларини ҳам жорий этиш вазифасини қўйди.

Яна бир муҳим масалага давлат раҳбари алоҳида эътибор қаратди. Хусусан, шўро замонидан қолган, суд алоҳида, мустақил ҳокимият бўлсада, лекин унинг қабул қилган қарори прокуратура органи томонидан чақириб олиниб, унга протест шаклида эътироз билдириш амалиётига чек қўйишнинг вақти келганини айтиб ўтди. Айни вақтда ривожланган давлатларда бундай, яъни мустақил суд ҳокимияти ишига ташқаридан бошқа органларнинг аралашуви амалиёти мавжуд эмас.

Ўзбекистонда судьялар қонунларнинг толмас ҳимоячилари, адолатнинг мустаҳкам устунлари бўлиши лозим, деб таъкидлади давлат раҳбари ўз чиқишида. Шунга кўра, Олий суд, Судьялар олий кенгаши ва Адлия вазирлигига юқорида билдирилган таклифларни амалиётга жорий этишни назарда тутадиган, қонун лойиҳасини киритиш вазифаси ҳам юклатилди.

Яна бир муҳим устувор вазифа – бу амалдаги процессуал қонунчиликни янгилашдан иборат. Бунда тергов ва суд амалиётига инсон ҳуқуқлари соҳасидаги илғор стандартларни жорий этишга алоҳида эътибор қаратиш кераклигини алоҳида таъкидлади, давлатимиз раҳбари.

Юқоридагиларга кўра, судлар мустақиллигини ҳар томонлама таъминлаш бундан кейин ҳам шахсан Президентнинг назоратида бўлиши очиқ баён қилинди. Президентимиз таъкидлаганидек, “суд остонасига қадам қўйган ҳар бир инсон, Ўзбекистонда адолат ҳукм сураётганига тўла ишонч ҳосил қилиши керак”. Зеро, қонун устувор бўлган ва адолат қарор топган давлатда барқарорлик ва тараққиёт бўлади.

 

Бобоқул ТОШЕВ,

Юристлар малакасини ошириш

маркази кафедра мудири,

юридик фанлар доктори

__________________________________________________________________________________________________________________________

Қонунларни ҳурмат қилган халқ қонунийликка эришади 

 

Қутбиддин БУРҲОНОВ,
Юристлар малакасини
ошириш маркази директори
 
 
__________________________________________________________________________________________________________________________

Правовое регулирование и перспективы развития семейной медиации

 
Севархон МАРИПОВА, доктор юридических наук,
заведующая кафедрой гражданско-правовых наук 
Центра повышения квалификации юристов 
при Министерстве юстиции Республики Узбекистан.